روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن (2)

نقاشی کودکان و مراحل تحول آن

روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن زمینه ای جذاب در روانشناسی است که زمینه ساز تحقیقات زیادی شده است. بررسی طراحی کودکان می تواند بینشی مهم درباره اینکه چطور طراحی در رشد فیزیکی، احساسی و شناختی کودک تاثیر دارد به ما بدهد. از سنین پایین تا زمان مدرسه کودکان طراحی می کنند. اما طراحی چه نقشی در رشد کودکان ما دارد؟

در مقاله روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن (1) به بررسی خط خطی کردن در کودکان پرداختیم. در ادامه نیز به بررسی بازنمود کردن و بازنمود واقع بینانه می پردازیم.

روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن

طراحی برای بازنمود کردن

کودکان سه و چهار ساله به رشد دادن نمادهایی عمومی برای نشان دادن اشکالی رایج مثل خورشید، حیوانات و خانه می پردازند. همانطور که آنها به طراحی از راهی واقع بینانه می پردازند، نسبت به این واقع گرایی اولیه و آن خط خطی های قبلی مردد می شوند اما بیشتر حرکاتشان در مسیر نمایش واقعی چیزی است که از دنیا درک می کنند.

بر اساس نظر پیاژه و اینهلدر (‌1963) کودکان پیش دبستانی آنچه که درباره جهان می دانند را می کشند، به نسبت اینکه بخواهند چیزی عین واقعیت بکشند. برای این است که می بییم نقای های آنان شامل هم جلوه ظاهری و هم درون اشیا ار به طور همزمان نشان می دهد. زمانی که واقع گرایی به دست می آید، طراحی ها از طریق رنگ های قالب، ترکیب و محتوا حالت خیالی خود را حفظ می کنند. این فقط بازنود است، بازنمودی شگفت انگیز که زمین و آسمان در افق به هم نمی رسند، آدم ها و درخت ها هم اندازه هستند و، جایی که سبزه ها با رنگ بنفش بسیار زیبا به نظر می رسند و رنگین کمان بدون بارش باران ایجاد می شود. چیزهای بسیار زیادی برای به خاطر سپردن در حین نقاشی وجود دارد. به همگی در یک زمان که می خواهیم با طراحی  چیزی را نشان دهیم باید فکر کرد، برنامه ای کلی برای اینکه هر چیزی را کجای صفحه بکشیم و چگونه برای سایر اشکال جا نگه داریم. چگونه از خطوط برای نشان دادن چیزهایی استفاده کنیم که در واقعیت خطوطی برای مرز خود با سایر اشیا ندارند و چطور عناصر فیزیکی را کنترل کنیم تا چیزی را که می خواهیم واقعا اتفاق بیفتد، به تصویر بکشیم. تعداد موضوعاتی که فرد در ذهن نگه می دارد تا با آنها در یک زمان کار کند مقیاسی برای اندازه ی نبوغ و کارکردهای فکری کودک است. ( پاسکال و لئونه، 1984) بنابراین فعالیت پیچیده و چندوجهی طراحی کردن ذهن کودک را به چالش می طلبد.

بازنمود واقع بینانه

همزمان با اینکه کودک بعد از 6 سالگی به سمت تفکر در مرحله عملیات عینی پیش می رود، تمرکزی قوی بر طراحی واقع بینانه در او دیده می شود. در این مرحله کودکان جهان را همانطور که هست می بینند نه آنطور که می تواند باشد. بنابراین، نقاشی های او را متاثر از جهان واقعیت می بینیم، بازنمودها واقعی است و کودک نقاشی های شگفت انگیز سال های قبل را پشت سر می گذارد. کودکان در سنین مدرسه از لحاظ احساسی بر این متمرکزند که مهارت خود در کاری که از لحاظ اجتماعی دارای ارزش است را  نشان دهند. (اریکسون، 1950) واقع گرایی هنری در فرهنگ بسیاری از کشورها دارای ارزش است و به همین خاطر است که نقاشی های کودکان تحت تاثیر ان قرار می گیرد. اگر کودکان خود را در طراحی کردن خوب ارزیابی کنند احتمالاً به این کار ادامه خواهند داد. اگرچه، عواملی هستند که در طراحی واقع بینانه کودک مداخله می کنند. هنگامی که کودکان کوچکتر چندان توجهی به تناسب در طرح ها و چشم اندازها ندارند، کودکان در سنین مدرسه می خواهند نقاشیشان منطبق بر واقعیت باشد.( وینر، 1986) اگر توانایی حل مسئله او در مورد تناسب ها و چشم انداز او را راضی کند او به طراحی کردن ادامه خواهد داد. (گاردنر، 1980) ناراحت کننده این است که بسیاری از کودکان در سن نه یا ده سالگی طراحی کردن را کنار می گذارند، چرا که آثار خود را رضایت بخش ارزیابی نمی کنند.( گاردنر، 1980)

فرهنگ و طراحی کودکان

فرهنگ نقشی مهم در اینکه طراحی به بخش مهمی از فعالیت های کودک تبدیل شود بازی می کند. برای مثال والدین چینی آمریکایی در مقایسه با والدین اروپایی امریکایی تمایل بیشتری دارند تا برنامه های طراحی بیشتری برای بچه هایشان تدارک ببینند. و به دلیل همین زمان بیشتر صرف شده، طراحی های بچه های انها در مقایسه با دیگر همتایانشان پیشرفته تر است.( برک، 1994)

همزمان با اینکه خیلی از فرهنگ ها طراحی کردن را به عنوان هنر می دانند و از ان استفاده می کنند، تعداد کمی از فرهنگ ها هم گواه روشنی از ارزش این کار ارائه نمی کنند. بر اساس مطالعات فرهنگی (آلاند، 1983) زمانی که کودکان با فراهم شدن وسایل و تشویق هایی برای نقاشی روبرو می شوند، به درست کردن طرحی متاثر از فرهنگی مشخص تمایل پیدا می کنند. برای مثال کودکان فرانسوی تمایل دارند زمان زیادی برای طراحی صرف کنند و از اشکال بزرگ و پر از رنگ استفاده می کنند در حالی که کودکان ژاپنی تمایل دارند تا پیچیده تر، هماهنگ تر و کامل تر نقاشی کنند. (آلاند، 1983)

راه هایی برای پرورش طراحی

  1. برای کودکان رنگ ها و وسایل غیر سمی و شیمیایی بگیرید و بعد از 2 سالگی همیشه به اندازه کافی کاغذ داشته باشید و در اختیار او بگذارید.
  2. الگوی طراحی کردن برای او باشید. به آنها نشان بدهید که دوست دارید طراحی کنید اما به او نگویید که چه بکشد.
  3. تلاش های او در راه طراحی را مورد تشویق قرار دهید. مثلا از رنگ های زیبا و اشکالی که می کشد تعریف کنید.
  4. به جای اینکه از او بپرسید این چیه که کشیدی؟ از او بخواهید تا در مورد نقاشیش صحبت کند. سوال ((این چیه)) به کودک می گوید در نشان دادن آنچه که قصد داشته ناموفق بوده است.
  5. پیش از اینکه برای او کتاب هایی را بخرید که در ان باید تصاویر را رنگ کند، برای او موقعیتی را فراهم بیاورید تا انچه که خودش می خواهد را خلق کند.
  6. درباره مفاهیمی چون لاغری، چاقی، باریک بودن، شکل ها، نقاشی، تصویرگری، منحنی و غیره با او حرف بزنید.
  7. نقاشی های با کیفیت و ارزشمند را در معرض دید او قرار دهید.
  8. موسیقی زیبایی را هنگام نقاشی کردن برای او پخش کنید. در مورد اینکه موسیقی چه تاثیری بر نقاشی او خواهد داشت برایش صحبت کنید.
  9. به کودکان ازادی بدهید تا موضوع ها و رنگ های نقاشی را خودشان انتخاب کنند. ما نباید به او دیکته کنیم که چه چیزی بکشد یا چطور آن را رنگ کند. در این صورت نقاشی تقلیدی از آنچه است که بزرگسالان می خواهند بکشند.
  10. بیشتر از اینکه برای انها نقاشی کنید، سوال هایی مفید از او بپرسید و پیشنهاد هایی به او بدهید. تلاش های کودک را تشویق کنید و صدای اعتماد بنفس او باشید تا بتواند مشکلات نقاشی خود را با موفقیت حل کند.

منبع:

Piaget, J., & Inhelder, B. (1963).The child’s conception of space. London: Routledge.

Pascual-Leone, J. (1984). Attentional, dialectic, and mental effort. In M.L. Commons, F.A. Richards, & C. Armon (Eds.), Beyond Formal Operations. New York: Plenum.

Erikson, E.H. (1950).Childhood and society. New York: Norton.

Winner, E. (1986, August).Where pelicans kiss seals. Psychology Today, 20 (8), 25-35.0

Gardner, H. (1980). Artful scribbles: The significance of children’s drawing. New York: Basic Books.

Berk, L. (1994).Child development. Needham Heights, Mass: Allyn & Bacon.

Alland, A. (1983).Playing with form: Children draw in six cultures.New York: Columbia University Press.

2 thoughts on “روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن (2)

  1. اشتراک ها: روانشناسی نقاشی کودکان و مراحل تحول آن (1) - مجله بامام

  2. زهره میگوید:

    من مربی نقاشی بچه های ۴ تا ۶سال هستم میشه راهنماییم کنیید بعضی بچه ها سر کلاس فقط خط خطی میکنند با این بچه ها چکارکنم؟
    چجوری بهشون آموزش بدم؟ آموزش مرحله به مرحله طرح اشتباست؟ اصلا باید با این بچه ها چکارکرد؟فقط خط خطی میکنند وراجع به طرحشون صحبت میکنند نمیتونند نقاشی کنندو همش میگن ما بلد نیستیم نقاشی کنیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *