ناباروری در مردان ؛ علل و عوامل

ناباروری در مردان

از علل ناباروری در مردان که حدود ۴۰ درصد از اختلالات ناباروری را تشکیل می‌دهد، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

واریکوسل:

واریکوسل یکی از معمول‌ترین دلایل کاهش اسپرم و کاهش کیفیت اسپرم است که می‌تواند باعث نازایی و ناباروری در مردان شود، با این حال همه انواع آن بر روی تولید اسپرم تأثیری ندارند.

عدم نزول بیضه:

برای اسپرماتوژنز طبیعى وجود محدوده‌اى از درجه حرارت پایین‌تر از دماى بدن، مهم است.

علل ژنتیکی:

سندرم کلاین فلتر:

این سندرم و انواع مختلف آن از علل مهم ناباروری در مردان هستند.

دیستروفی میوتونیک عضلانی نیز از دیگر موارد ناباروری در مردان است…

علل هورمونی:

یکی از عوامل مؤثر بر ناباروری يا ناتوانی جنسی در آقايان به اختلالات هورمونی يا اختلال در ترشح هورمون‌های جنسی برمی‌گردد.

اختلال عملکرد جنسی:

به طور طبیعی در بیضه مرد اسپرم تولید می‌شود و به هنگام انزال از وی خارج می‌شود.

اگر در این موارد اختلالی باشد، شانس لقاح کم شده و مرد نابارور محسوب می‌شود.

ناتوانی جنسی مشکل شایعی است که در نتیجه علل متعددی می‌تواند ایجاد شود.

ناتوانی جنسی با منشاء روانی نادر نیست اما در بسیاری از موارد می‌توان یک علت خاص را پیدا کرد.

ناهنجاری‌های مربوط به ساختمان بدن:

بعضی عوامل نظیر بسته بودن لوله‌های خروج اسپرم (دفران، اپیدیدیم) سبب ناباروری در مردان می‌شود.

از دیگر عوامل ناباروری در مردان:

عفونت‌های مزمن كه در عملكرد بيضه اختلال ايجاد می‌كند، مثلاً «سل» كه لوله‌های انتقال‌دهنده اسپرم را از بين میبرد، برخی داروها، برخی عفونت‌های دستگاه تناسلی مثل سوزاک به شرطی كه موجب تنگی مجرا و مانع خروج شود و بيماری‌های تب‌دار طولانی‌مدت كه بر نطفه‌سازی تأثير مي‌گذارد‌ ـ علت آن است كه اسپرم در بيضه در درجه حرارتی پايين‌تر از درجه حرارت بدن فعاليت پيدا می‌كند و اين حرارت بالا و طولانی‌مدت باعث از بين‌ رفتن اسپرم‌ها می‌شود ـ و عوامل خارجی مانند مصرف دارو و سیگار.

ناهنجاری‌های مربوط به ساختمان دستگاه تناسلی درمردان و افزایش احتمال ناباروری

بعضی عوامل نظیر بسته بودن لوله های خروج اسپرم (دفران، اپیدیدیم) سبب ناباروری در مردان می‌شود. بسته شدن لوله های خروج اسپرم می‌تواند به دلایل مادرزادی، نقص ژنتیکی و عفونت‌ها یا التهاب‌های دستگاه ادراری-تناسلی باشد. البته جای جراحی‌های قبلی نیز می‌تواند این لوله را ببندد. از جمله عوامل دیگر ناباروری در مردان واریکوسل است. در این حالت رگ‌هایی در درون کیسه بیضه متسع شده و کیفیت اسپرم کاهش می‌یابد.

آیا بیماری واریکوسل می‌تواند بر قدرت باروری مردان تأثیرگذار باشد؟

واریکوسل باعث بزرگ شدن رگ‌ها درون کیسه بیضه می‌شود. واریکوسل مشابه بیماری ورید واریسی که در پا رخ می‌دهد، است. این بیماری می تواند باعث کوچک شدن بیضه‌ها نیز شود. اکثر انواع واریکوسل در گذر زمان رشد می‌کنند، خوشبختانه بیشتر انواع واریکوسل را می‌توان مشخص کرد . خیلی از آنها نیاز به درمان خاصی ندارند، البته زمانی که واریکوسل باعث ناراحتی شما شود، معمولاً نیاز به جراحی برای درمان و بهبود آن وجود دارد.

علائم واریکوسل

بیماری واریکوسل اغلب نشانه و علامتی ندارد اما اگر علامتی ظاهر شود، این علائم می‌توانند شامل این موارد باشند: رگ‌های بزرگ شده و پیچ‌خورده در کیسه بیضه، ورم‌ها و برآمدگی‌های درون کیسه بیضه که البته دردناک نیستند، درد در ناحیه کیسه بیضه که ممکن است با نشستن، پا شدن و سایر کشش‌های فیزیکی افزایش یافته، در روز شدیدتر شود و زمانی که به پشت دراز می‌کشید، بهتر شود.

دلایل واریکوسل

واریکوسل زمانی رخ می‌دهد که دریچه‌های درون رگ‌های در امتداد طناب اسپرمی، جلوی جریان خون را گرفته و کارایی آن را مختل می‌کنند. این مشکل باعث برگشتن خون به بالا و در نتیجه ورم و پهن شدن رگ‌ها می‌شود. واریکوسل عموماً به آرامی پیشرفت کرده، اغلب در سنین بلوغ شکل می‌گیرد و عموماً در سمت چپ کیسه بیضه دیده می‌شود. هر چند عواملی که می‌توانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، پیدا نشده اما نتایج بعضی از تحقیقات نشان می‌دهند که چاقی ممکن است خطر ابتلای شما به بیماری واریکوسل را افزایش دهد. ظهور ناگهانی واریکوسل در مردان مسن ممکن است ناشی از تومور کلیه باشد و نیاز به بررسی دقیق دارد.

عوارض واریکوسل

واریکوسل می‌تواند باعث کوچک شدن بیضه تحت تأثیر شده، همچنین می‌تواند باعث نازایی و ناباروری در مردان شود. علت اینکه این بیماری باعث ناباروری مردان شده معلوم نیست اما می توان آن را به دلیل افزایش دمای ناحیه و در نتیجه تأثیر بر شکل‌گیری و تحرک اسپرم دانست.

تشخیص ابتلا به بیماری واریکوسل

پزشک شما ناحیه کشاله ران از جمله کیسه بیضه و بیضه‌ها را برای تشخییص ابتلای شما به این بیماری بررسی می‌کند. از آنجایی که ممکن است واریکوسل با بررسی نواحی خود را نشان ندهد، برای تشخیص آن از سونوگرافی اسکروتوم استفاده می‌کنند.

انواع بیماری واریکوسل

گرید۱: وریدها هنگام زور زدن قابل لمس هستند.

گرید۲: وریدها در حالت ایستاده قابل لمس هستند.

گرید ۳: وریدها در حالت ایستاده قابل مشاهده هستند.

واریکوسل ساب کلینیکال: وریدها با معاینه قابل لمس نیستند ولی با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.

درمان کردن یا درمان نکردن واریکوسل

واریکوسل یک بیماری خوش‌خیم است اما درمان دارویی ندارد و تنها روش درمان آن جراحی است. تصمیم‌گیری برای عمل بستگی به فاکتورهای گوناگونی مانند: شدت واریکوسل، سن بیمار و وضعیت باروری (تأهل و داشتن یا نداشتن فرزند) دارد. در مواردی که بیمار واریکوسل گرید دو یا سه داشته باشد و با ناباروری مراجعه نموده باشد، نیاز به عمل جراحی واریکوسلکتومی دارد.

اگر واریکوسل با اختلال در آزمایش منی همراه باشد، باز هم نیاز به عمل دارد. اگر مرد جوانی با واریکوسل قابل مشاهده یا قابل لمس (درجه سه یا دو) مراجعه کند و فعلاً قصد بچه‌دار شدن هم نداشته باشد، برای پیشگیری از اثرات نامطلوب آن بر باروری توصیه به عمل جراحی می‌شود. در مورد جراحی واریکوسل‌های بسیار خفیف یاساب کلینیکال اختلاف نظر وجود دارد.

آیا مرد مبتلا به کریپتورکیدیسم می‌تواند قدرت باروری داشته باشد؟

به طور طبیعى در هفتمین ماه حاملگى بیضه‌های جنین پسر به داخل اسکروتوم نزول مى‌کنند. يک نوار فیبروموسکولار گوبرناکولوم از قطب تحتانى بیضه‌ها به اسکروتوم کشیده شده است. اين نوار احتمالاً بیشتر به صورت يک مسیر راهنما براى نزول بیضه‌ها طى رشد تمايزى جنین عمل م‌کند تا اينکه باعث کشیده شدن بیضه ها به پایین بشود. بیضه نزول نکرده ياکريپتورکیديسم نوعى ديس‌توپى بیضه بوده و هنگامى رخ مى‌دهد که نزول يا ثابت شدن بیضه در خلف صفاق، در کانال اينگوينال يادقیقاً پشت حلقه خارجی متوقف شود. ممکن است نزول بیضه‌ها بعد از تولد تداوم يابد اما تا قبل از يک سالگى دچار وقفه مى‌شود.

نوع ديگرى از ديس توپي، بیضه نابجا است که در آن گوبرناکولوم بیضه را به سمت پوبیس، آلت تناسلي، پرينه يا بالاتر هدايت مى‌کند يا ممکن است بیضه به صورت زيرجلدى در سطح کانال اينگوينال قرار گیرد. در اين شرايط بیضه تا آن سوى حلقه خارجى کانال اينگوينال نزول کرده و خونرسانى آن به حد کفايت تکامل يافته است و بنابراين اشکالى در ترمیم جراحى ايجاد نخواهد شد.

بیضه‌هاى ديس توپیک بايد از بیضه‌هاى تورونده افتراق داده شوند. عضله کرماستر بسیار فعال کودکان کمتر از ۳ سال و اندازه کوچک بیضه‌ها موجب می‌شود که بیضه‌ها تا حلقه خارجی يا تا داخل کانال اينگوينال به داخل کشیده شوند. بیضه تورونده را معمولاً مى توان با دستکارى به قسمت پایینى اسکروتوم راند. بیضه‌هاى تورونده در سن بلوغ در اسکروتوم باقى مانده و عملکرد طبیعى دارند. بنابراين در اين موارد نیازى به جراحى نیست.

درمان کریپتوکیدیسم

براى تحريک نزول، گونادوتروپین جفتى به صورت ۲۵۰ واحد داخل عضلانى براى کودکان کمتر از ۱۲ ماه و ۵۰۰ واحد داخل عضلانى براى کودکان ۱ تا ۶ ساله، دو بار در هفته و به مدت 5 هفته توصیه شده است.

درمان بیش از حد با گونادوتروپین مى‌تواند آسیب بافتى ايجاد کند. پاسخ دادن و نزول کردن يک بیضه دیس توپیک حقیقى با اين درمان بسیار مشکوک است و اين درمان براى مشخص کردن موارد بیضه تورونده استفاده مى شود.

ارکیدوپکسى يک روش جراحى است که در آن با توجه به عروق بیضه و وازدفران، بیضه را از محل نابجاى خود به اسکروتوم جابجا مى‌کنند. هنگامى که بیضه دیس توپیک قبل از جراحى قابل لمس نیست، در ۱۷% موارد اصلاً وجود ندارد، در ۳۳% موارد داخل شکم بوده و در ۵۰% موارد در کانال اينگوينال يا درست آن طرف حلقه اينگوينال است.

در بیضه‌هایی که خیلى بالا بوده و عروق خونرسان کوتاهى دارند، مى‌توان طى عمل جراحى چندمرحله‌اى که در بین مراحل فرصت رشد طولى به عروق داده مى‌شود، آنها را به داخل اسکروتوم کشید. در اين موارد عروق بیضه به خوبى تکامل يافته‌اند و بنابراين جابجایی بیضه به اسکروتوم به ندرت مشکل خواهد بود.

سن ايده‌آل براى ارکیدوپکسى کمتر از ۱۸ ماهگى است.

پیش‌آگهى بارورى به دنبال ارکیدوپکسى يک طرفه ۸۰% و به دنبال ارکیدوپکسى دوطرفه در حدود ۵۰% است.

مشکلات هورمونی در مردان و تأثیر آن بر ناباروری

یكي از عوامل مؤثر بر ناباروری يا ناتوانی جنسی در آقايان به اختلالات هورموني يا اختلال در ترشح هورمون‌های جنسی برمی‌گردد. اختلال هورمون‌های جنسی و به دنبال آن كاهش ميل جنسی در آقايان در سنين ميانسالی می‌تواند با نشانه‌هایی چون كاهش ميل جنسی، كاهش انرژی، اختلالات خلقی، كاهش رشد موهای صورت، اختلال خواب و كم‌خونی همراه باشد.

اختلالات هورمونی نه‌تنها می‌تواند با اختلالات پوكی استخوان همراه باشد، بلكه اگر به طور ناگهانی اتفاق بيفتد، با نشانه‌هايی چون گرگرفتگی (همچون زنان در دوران يائسگی) نيز همراه خواهد بود. البته متخصصان هميشه تأكيد مي‌كنند كه ناباروری در مردان بيشتر به اختلالات مربوط به كاهش تعداد اسپرم، شكل غيرطبيعی يا اختلال در قدرت حركتي اسپرم برمي‌گردد. از آنجا كه توان باروری چه در مردان و چه در زنان تحت كنترل هورمون‌های محور هيپوتالاموس ـ هيپوفيز مغز است، نبايد نقش اختلالات هورمونی را در ناباروری مردان ناديده گرفت.

هورمونهای طبیعی و تولید اسپرم

یکی از پيش‌زمينه‌ها‌ی توليد اسپرم در مردان، وجود سيستم‌های هورمونی طبيعی است كه از مراكز مغزی يعنی هيپوتالاموس شروع می‌شود و به هيپوفيز می‌رسد و بعد از هيپوفيز به غدد ترشح‌كننده هورمون‌های جنسی منتهی می‌شود و به اين ترتيب اسپرم توليد میشود. حال اگر در اين مسير اختلالي صورت گيرد يا غدد جنسی (بيضه‌ها) دچار مشكل باشد، اسپرم‌سازی به خوبی انجام نمی‌شود و در اين صورت درمان‌های هورمونی ضرورت پيدا می‌كند. اختلال در توليد و ترشح هورمون‌های جنسی در مردان ممكن است بر اثر وجود تومور در محور هيپوتالاموس ـ هيپوفيز، راديوتراپي و مصرف برخي داروهای تقويتی در ورزشكاران باشد كه برميزان توليد و كيفيت اسپرم‌ها اثر مي‌گذارد.

سندرم متابولیک می‌تواند منجر به كاهش هيپوفيزی در مردان شود.

البته چنين افرادی ممكن است دچار ناباروری نشوند اما از عوارض ناشي از اختلال هورمون‌های جنسی رنج می‌برند.

همچنين ممكن است توليد اسپرم و هورمون‌های جنسی در افراد مبتلا به بيماري‌های قلبی ـ عروقی، نارسایی كليوی و سيروز كبدی كاهش پيدا كند اما عوارض ناشی از اين نوع اختلالات با درمان چاقی يا ساير بيماري‌های متابوليک وابسته به آن كاهش يافته و به تدريج از بين می‌رود. با وجود اين تشخيص زودهنگام اختلالات هورمونی در مردان (تا قبل از بيست سالگی و در سنين بلوغ) می‌تواند در تأثيرپذيری درمان‌های هورمونی از طريق داروهای تزریقی مؤثر باشد.

آغاز درمان اختلالات هورموني در سنين بالاتر در مردان ممكن است با جايگزینی هورمون تستوسترون از طريق داروهای موجود ممكن نباشد و تنها بتواند به كاهش علائم ناشي از اختلالات هورمونی و نه به درمان ناباروری كمک كند. در اين صورت بهره‌گيری از روش‌های درمان ناباروری مانند گرفتن اسپرم، لقاح آزمايشگاهی و بارداری از طريق آی وی اف پيشنهاد مي‌شود.

اختلالات مربوط به اسپرم و تأثیر آن بر ناباروری مردان

به طور طبیعی در بیضه مرد اسپرم تولید می‌شود و به هنگام انزال از وی خارج می‌شود.

اگر در موارد ذیل اختلالی باشد، شانس لقاح کم شده و مرد نابارور محسوب می‌شود.

الف) تعداد کم اسپرم.

ب) عدم بلوغ اسپرم.

ج) شکل غیرطبیعی اسپرم.

د) عدم توانایی حرکت مناسب اسپرم.

عواملی که بر تعداد، شکل، بلوغ و حرکت اسپرم تأثیر منفی دارند، عبارتند از:

بیماری‌های عفونی:

بیماری‌های عفونی یا شرایطی التهابی نظیر بیماری اوریون سبب عفونت مجاری تناسلی یا التهاب و از بین رفتن بیضه در مرد می‌شوند.

حدود 25% مردانی که بعد از بلوغ دچار اوریون می‌شوند، نابارور می‌شوند.

از دسته اختلالاتی که سبب عقیمی در مردان می‌شود، می‌توان به سندرم کلاین فلتر (وجود یک کروموزوم X اضافی در مردان) یا سندرم داون در مردان اشاره کرد.

مشکلات مربوط به دستگاه ایمنی بدن:

در بدن بعضی مردان علیه اسپرم خودشان ماده‌ای به نام آنتی بادی تولید می‌شود که سبب کاهش حرکت اسپرم یا به هم چسبیدن آنها می‌شود.

ناتوانی جنسی در مرد و تأثیر آن بر ناباروری در مردان

ناتوانی جنسی مشکل شایعی است که در نتیجه علل متعددی می‌تواند ایجاد شود.

ناتوانی جنسی با منشاء روانی نادر نیست اما در بسیاری از موارد می‌توان یک علت خاص را پیدا کرد.

بیماران مبتلا به ناتوانی جنسی روانی، دارای نعوظ صبحگاهی یا نعوظ همراه با مرحله آر.ای.ام خواب هستند، در حالی که در بیماران دارای ناتوانی فیزیولوژیک، نعوظ در این موقع مختل است یا اصلاً وجود ندارد.

بنابراین اندازه‌گیری طویل شدن شبانه آلت می‌تواند در ارزیابی بیماران مفید باشد.

گرفتن تاریخچه دقیق از داروهای مصرفی در تمام بیماران ضروری است.

در معاینه فیزیکی باید علائم بیماری‌های عروق محیطی یا نوروپاتی به دقت جستجو شود.

اگر علت ناتوانی اصلاح نشود، در مواردی که نقص به علت فقدان یا ضعف در نعوظ در مرد است، گذاشتن پروتز آلت می‌تواند مفید باشد.

منابع:

راهنمایی و مشاوره ژنتیکی برای زوج‌های جوان و خانواده- رامین رادپور.

کتاب الکترونیک اختلالات تناسلی در مردان- رضا پوردست گردان.

جام جم آنلاین- ایران سلامت.

شما می‌توانید مقاله درمان نازایی و ناباروری را نیز مطالعه فرمایید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *