فلوراید تراپی و نقش فلوراید در سلامت دندان

فلوراید تراپی

فلوراید تراپی چند سالى است که در طرح تحول سلامت در مدارس ابتدایى و مهدهاى کودک انجام مى شود.

اما به راستى فلوراید تراپى چیست و مکانیسم عمل آن چگونه است؟

تعریف فلوراید تراپی ؛

فلوراید تراپى در واقع یک عمل پیشگیرانه بسیار مهم و حیاتى است که از ایجاد پوسیدگى بر روى دندان هاى کودکان ممانعت بعمل مى آورد. سالیان درازی است که در علم دندانپزشکی تاثیر فلوراید به‌عنوان یک ماده پیشگیری‌کننده از پوسیدگی دندان به اثبات رسیده است.

شاید بزرگ‌ترین کمک به بهبود سلامت دندانی کودکان سرتاسر دنیا کشف کاربرد فلوراید برای پیشگیری از پوسیدگی باشد.

فلوراید یک ماده معدنی است که در طبیعت و در بسیاری از مواد غذایی مانند چای، آب، غذاهای دریایی، انواع سبزی و… وجود دارد.

این ماده در برخی بافت‌های بدن انسان مانند استخوان‌ها و دندان‌ها تجمع می‌یابد.

فلوراید تراپی گنجاندن فلوئورآپاتیت معدنی در مینای دندان آسیب‌دیده است.

ماده معدنی اصلی در مینای دندان هیدروکسی‌ آپاتیت است که در صورت وجود فلوراید در مجاور آن، فلورآپاتیت تولید می‌شود. مواد معدنی دندان چه در حضور فلوراید یا فقدان آن به‌طور متناوب در حال کاهش و افزایش است. شدت این عمل به میزان اسیدی یا بازی بودن دهان و غلظت عناصر مختلف در دهان بستگی دارد.

در صورت وجود فلوراید، بازگشت مواد معدنی به دندان افزایش می‌یابد.

همچنین دندان‌ها در برابر اثر تخریبی لاکتیک‌ اسید که توسط باکتری‌ها ایجاد می‌شود مقاوم می‌شوند.

در واقع یکی از دلایل مسواک زدن رساندن فلوراید به دندان است.

روش هاى استفاده از فلوراید ؛

۱-  به صورت سیستمیک

  • مثل فلوراید موجود در آب آشامیدنی
  • فلوراید موجود در غذاها وسبزیجات
  • فلوراید به صورت قرص که فقط با تجویز دندانپزشک امکان استفاده از ان هست

۲- به صورت موضعی

  • وارنیش فلوراید
  • ژل فلوراید
  • فلوراید موجود در دهانشویه ها
  • فلوراید موجود در خمیر دندانها

در بسیارى از کشورهاى توسعه یافته، فلوراید به آب آشامیدنى اضافه مى شود، که این کار تاثیر فوق العاده ایى در کاهش میزان پوسیدگى ها حتى در بزرگسالان دارد.

فلوراید تراپى علاوه بر افزایش مقاومت ساختار دندان در برابر پوسیدگى هاى اولیه، حتى مى تواند باعث توقف یا کند کردن روند پوسیدگی های اولیه ایجاد شده روی دندان ها هم بشود.

این امر نشان دهنده اهمیت بالاى استفاده از این ماده معدنى در کودکان و حتى بزرگسالان است.

جذب فلوراید به صورت سیستمیک و به صورت موضعى؛

در صورتی که فلوراید به‌صورت خوراکی از منابع مختلف وارد بدن شود، از مسیر معده-روده‌ داخل خون سپس در استخوان‌ها و دندان‌ها انباشته یا از طریق کلیه دفع می‌شود.

این روند «جذب سیستمیک فلوراید» نامیده می‌شود.

اما در استفاده (موضعی) فلوراید صرفا روی دندان‌ها زده می‌شود.

در روش موضعى فلوراید علاوه بر تاثیر بر روی میکرو ارگانیسم‌های دهانی و کاهش تولید اسید توسط این میکروارگانیسم‌ها، وارد مینای دندان‌های تازه رویش یافته می‌شود و باعث افزایش معدنی شدن (اصطلاحا بلوغ مینا) و کاهش آسیب‌پذیری نسبت به پوسیدگی خواهد‌شد.

روش انجام فلوراید تراپی ؛

این اقدام پیشگیرانه باید توسط یک دندانپزشک متخصص اطفال و یا مسلط به کار با کودک انجام شود.

مراحل انجام کار به قرار زیر است:

۱- ابتدا سطح کلیه دندانها با برس مخصوص تمیز می شود .

۲- سپس دندانها با گاز استریل خشک شده

۳- سطح  تمام دندانها به وارنیش فلوراید آغشته می شود

( گاهی اوقات یکطرف هر دو فک در یک مرحله و طرف دیگر در مرحله بعد به ژل آغشته می شود)

۴- وارنیش فلوراید حدود ۴ دقیقه در مجاورت دندان قرار می گیرد.

۵- در تمام مراحل پشت کودک حالت عمودی داشته سر کمی به سمت جلو خم می شود تا از بلع فلوراید ممانعت به عمل آید.

۶- پس از گذشت ۴ دقیقه اضافات ژل با گاز استریل یا پنبه برداشته می شود.

۷- در این مرحله کودک آب دهان خود را بطور کامل خارج می کند.

۸- کودک نباید بعد از فلورایدتراپی دهانش را بشوید و تا یک ساعت باید از خوردن و آشامیدن اجتناب کند. و  طی این مدت در صورت جمع شدن بزاق در دهان ، آنرا خارج کند.

۹- فلوراید تراپی در کودکان زیر ۳ سال یا کودکانی که مهارت تف کردن ندارند، انجام نمی شود.

۱۰- انجام فلورایدتراپی با صلاحدید دندانپزشک و انجام آن بصورت دوره ای (هر ۶ ماه یکبار ) بین ۳۰ تا ۶۰ درصد باعث کاهش  پوسیدگی می شود.

چند نکته در مورد فلوراید تراپی ؛

  • فلوراید تراپی هم برای دندانهای شیری و هم برای دندانهای دایمی قابل انجام است و از وقتی که همه دندان های شیری رویش یافتند (حدود ۳ سالگی) شروع شود و تا ۲ سال بعد از رویش آسیای دوم دائمی (حدود ۱۴ سالگی) ادامه مى یابد.
  • در صورت مشاهده علایمی نظیر دل درد و تهوع ، به کودک شیر بخورانید. این حالت به ندرت اتفاق می افتد و آن زمانیست که کودک مقدار زیادی از ژل را ببلعد. با استفاده از ساکشن قوی و خم کردن سر به جلو امکان مسمومیت به صفر می رسد.
  • این کار به هیچ وجه براى کودک دردناک و ناخوشایند نیست، و در صورتى که با کنترل کامل دندانپزشک انجام شود تا کودک ماده را نبلعد، هیچ گونه مسمومیتى براى کودک ایجاد نمى کند.
  • کودکان قبل از وارنیش فلوراید تراپی باید تغذیه مناسبی داشته و به مقدار کافی مایعات بنوشند. چرا که پس از فلوراید تراپی تا یک ساعت نبایستی چیزی بخورند یا بیاشامند.
  • فلوراید تراپى را در بزرگسالى نیز مى توان انجام داد.
  • در بزرگسالان از اشکال دیگر آن مانند دهانشویه و یا خمیر دندان هم مى توانیم بهره ببریم.

وارنیش فلوراید در بزرگسالان

در مواردی مانند خشکی دهان (طبیعی یا به علت مصرف دارو)، تحلیل لثه و دندانهای حساس، پوسیدگی حداقل یک دندان در یک سال اخیر، وجود روکش در دهان، بیماران تحت درمان ارتودنسی و بیماران سرطانی که رادیوتراپی توصیه مى شود.

• تا پایان همان روز فلوراید تراپی، کودک می تواند از رژیم غذایی نرم استفاده نموده و باید از خوردن غذای سفت پرهیز کند.

• تا صبح روز بعد کودک نباید از مسواک و نخ دندان استفاده نماید.

• تغییر رنگ دندان، پس از فلوراید تراپی طبیعی بوده و به مرور به حالت اولیه خود باز می گردد.

• بیمار نباید از دهانشویه فلوراید و الکل استفاده نماید .

فلوراید موجود در دهانشویه ها و خمیر دندان ها؛

ابتدا بیان یک نکته حائز اهمیت است و آن اینکه استفاده از دهانشویه هاى فلوراید فقط در افراد بالاى ۶ سال مجاز است، زیرا همیشه احتمال بلعیده شدن این مواد توسط کودکان وجود دارد.

دهانشویه فلوراید
دهانشویه فلوراید

دهانشویه هاى حاوى فلوراید به دو صورت هفتگى و روزانه در بازار وجود دارند، که مدل روزانه غلظت کمترى از فلوراید را داراست.

این دهان شویه ها حاوى سدیم فلوراید هستند.

در صورت استفاده از آنها تا نیم ساعت نباید دهان خود را آبکشى کنید، چیزى بخورید و یا بیاشامید.

بهتر است که زمان استفاده از آنها را به آخر شب و پس از مسواک زدن و نخ کردن دندان ها موکول کنید.

در آزمایشات بعمل آمده روی چند نمونه از خمیردندانها به این نتیجه رسیدند که برخی از آنها میزان کافی فلوراید را دارا نیستند و یا به دلیل داشتن جلد فلزی فلوراید موجود در خمیر دندانها جذب دیواره فلزی آنها می شود. پس به طور کلى میزان فلوراید موجود در خمیر دندان ها براى اثر پیشگیرانه کافى نیستند و بهتر است با توجه به سن افراد از روش هاى موضعى و یا با صلاح دید پزشک، روش هاى سیستمیک کمک گرفت.

فلوئوروزیس؛

گاهى ممکن است که شما در مراجعاتتان به مطب دندانپزشکى واژه ” فلوئوروزیس” را شنیده باشید.

خوب است که در اینجا به دلیل ارتباطى که این واژه با فلوراید دارد، کمى بیشتر با آن آشنا شویم.

در صورتی که در زمان تشکیل دندان‌ها فرد در محیطی باشد که آب آشامیدنی دارای میزان فلوراید بالاتر از حد مجاز باشد، دندان از طریق جریان خون میزان بالای فلوراید را دریافت می‌‌کند و این میزان بالاتر از حد مجاز موجب تغییر ترکیب کریستال‌های مینایی می‌‌شود و دندان پس از رویش نمای گچی شکل پیدا می‌کند یا دارای لکه‌های قهوه‌ای می‌شود. این نما معمولا در همه دندان‌هایی که در زمان تشکیل در معرض آب آشامیدنی با فلوراید بالا باشند، دیده می‌شود و ممکن است تعدادی از دندان‌ها یا همه دندان‌های فرد دچار این نما باشند.

البته توجه داشته باشید که فلوئوروزیس با فلورایدتراپی موضعی در مطب دندانپزشکی اتفاق نخواهد افتاد.

در کل فلوراید به عنوان یک ماده طبیعى و معدنى بسیار موثر در پیشگیرى از پوسیدگى ها به صورت اولیه و یا ثانویه عمل مى کند. اما باید دقت کنیم که شما بغیر از خمیر دندان و دهانشویه هاى حاوى فلوراید،

مجاز به استفاده سرخود از هیچ کدام از انواع دیگر فلورایدها نیستید.

منابع کمکی:

  • سایت دانشکده دندانپزشکى بوشهر
  • هفته نامه سلامت
  • ویکی پدیا

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *