تأثیر سن بالای مادر بر سلامت دوران بارداری

تأثیر سن بالای مادر بر سلامت دوران بارداری

تأثیر سن مادر بر سلامت جنین همیشه بحث‌برانگیز بوده است. در این مقاله نگاهی داریم به بایدها و نبایدهای فرزندآوری در سنین بالا.

با توجه به حضور بیشتر زنان در اجتماع و پیگیری تحصیل و شغل توسط آنها، در سال‌های اخیر با پدیده ازدواج و فرزندآوری در سنین بالای ۳۵ سال مواجه هستیم و یکی از دغدغه‌های خانواده‌ها این است که آیا فرزندآوری در آن سن صحیح است و چه خطراتی مادر و جنین را تهدید می‌کند؟

اغلب متخصصان توصیه می‌کنند که بارداری بین ۲۰ تا ۳۰ سال انجام شود و قبل و بعد از این سنین را برای بارداری با مراقبت و احتیاط توصیه کرده‌اند. در حالی كه بسياری از زنان برای ايجاد شرايط زندگی بهتر قبل از تولد نخستين فرزند خود، بارداری را به تأخير می‌اندازند، تحقيقات نشان می‌دهند به تعويق انداختن حاملگی تا سنين ۳۰سالگی، دوران بارداری را با دشواری‌ها و مخاطراتی همراه می‌كند.

خطرات بارداری در سن بالای مادر

از جمله خطراتی که بارداری در سن بالا ممکن است ایجاد کند، عبارت است از: افزايش ناباروری و در نتيجه تقاضای بيشتر برای حاملگی آزمايشگاهی (IVF)، افزايش مشكلات مربوط به جنين، سقط، حاملگی خارج‌رحمی، فشار خون،‌ ديابت حاملگی، اختلالات ژنتيكی، حاملگی دوقلویی دوتخمكی، جدا شدن زودرس جفت، جفت سرراهی و زايمان سزارين. این مشکلات ممکن است گریبان زنان بالای ۳۵ سال را بگیرد. همچنين ثابت شده است كه با افزايش سن مادر بروز ناهنجاری‌های كروموزومی از نوع آناپلوئيدی (ناهنجاری مربوط به عدم تقسيم كروموزوم‌ها) به ميزان قابل توجهی افزايش پيدا می‌كند تا جايی كه شانس داشتن فرزند با ژن‌های معيوب (سندروم داون) در سنين بالای ۴۵ سال يک مورد در ۳۰ مورد تولد زنده است و اين در حالی است كه در يک زن ۲۰ ساله اين احتمال، يک در دو هزار تولد زنده تخمين زده شده است.
تحقیقات دیگر نشان داده‌اند برخی از بیماری‌های مادر از جمله فشار خون و در نتیجه اختلال خون‌رسانی می‌تواند منجر به جدا شدن زودرس جفت در سنین بالای بارداری شود. همچنین افزایش احتمال سقط در مادران سنین بالا نیز به بیماری‌های زمینه‌ای مادر نظیر دیابت یا ناهنجاری‌های ژنتیكی خود جنین و… نسبت داده می‌شود.
در مادران مسن‌تر علاوه بر افزایش مرگ و میر شیرخواران احتمال اینكه كودک با نقایص مادرزادی به دنیا آید، نسبتاً بیشتر است. یكی از مهم‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی «سندروم داون» است كه منگولیسم نامیده می‌شود. این سندروم شایع‌ترین اختلال کروموزومی در جهان و به میزان یـک در هـر ۸۰۰ تـا ۱۰۰۰ تولد زنده است که به نسبت ۳ به ۲ در جنس مذکر بیشتر اسـت. این سندروم در رابطه با سن مادر بروز می‌كند و ربطی به تعداد زایمان‌های وی ندارد. در ضمن میزان مرگ و میر نوزادان در سنین اولیه باروری و سنین بالای ۴۰ سال به حداكثر می‌رسد.
اما یك سؤال مهم این است كه آیا تمامی زنان بالای ۳۵ سال در معرض خطرات ناشی از حاملگی در سن بالا قرار دارند؟ واقعیت این است كه بارداری در سنین بالا همیشه هم خطرناک نیست.
بسیاری از تحقیقات ثابت كرده‌اند در زنان دارای فیزیک مناسب و بدون مشكلات طبی، میزان عوارض بارداری و جنینی كمتر است. گفته می‌شود اگرچه مرگ‌ومیر مادران در بالای ۳۵ سال و مسن‌تر افزایش پیدا می‌كند اما بهبود مراقبت‌های طبی و بهداشتی باعث كاهش این خطرات می‌شود. به عبارت دیگر، كلید به حداقل رساندن خطرات ناشی از سن بالای حاملگی داشتن یک شیوه زندگی سالم است: رژیم غذایی مناسب، تمرینات ورزشی منظم، عدم استعمال دخانیات، استراحت مرتب و خواب شبانه منظم. در این راستا به اهمیت ورزش به ویژه ورزش‌های كششی تأكید بسیار شده است چراكه تمرینات ورزشی كششی با بهبود خون‌رسانی در لگن از توقف خون جلوگیری می‌كنند.

دکتر افروز اولین رئیس سازمان نظام روانشناسی نیز در این راستا عقیده دارد: «سن حقیقی برآیندی است از سن زیستی، اطلس ژنتیکی و کروموزومی، سن روانی و عقلانی و سن تقویمی و شناسنامه­‌ای. امید به زندگی در نیم قرن گذشته در جمعیت زنان و مردان به طور قابل ملاحظه­‌ای افزایش یافته است. میانگین عمر خانم­‌های ایرانی نسبت به یکصد سال گذشته حدود دو برابر شده و چند سال از آقایان پیشی گرفته است. به سخن دیگر، دختران ۴۰ ساله امروزی همانند دختران ۲۰ ساله چندین دهه گذشته هستند. علاوه بر آن، استانداردهای بهداشتی نسبت به گذشته فوق­‌العاده فراگیر شده، خانم­‌ها از بیشترین سلامت زیستی و مراقبت­‌های بهداشتی برخوردار بوده و به دور از بسیاری از آسیب­‌پذیری­‌های گذشته می­‌توانند در هر سنی ازدواج کرده و توفیق فرزندآوری را در بعد از سنین ۴۰ و ۴۵ سالگی داشته باشند. پژوهش­‌های انجام شده در چندین کشور مختلف در چند سال اخیر بیانگر این حقیقت است که ازدواج خانم­‌ها بعد از ۳۵ و ۴۰ سالگی به یک پدیده کاملاً طبیعی تبدیل شده و فرزندآوری بعد از ۴۵ سالگی با بیشترین دقت و مراقبت­‌های ویژه صورت می‌پذیرد. عموماً این گروه از مادران فرزندانی سالم و هوشمند به دنیا می­‌آورند و میانگین آسیب­‌های احتمالی نوزادانشان کمتر از میانگین همه موالید جامعه است.» (افروز، ۱۳۹۴)

می‌توان نتیجه گرفت که با وجود خطرات و دشواری‌های بارداری در سن بالای ۳۵ سال با مراقبت‌ها و آزمایش‌های قبل از بارداری و سونوگرافی و غربالگری در حین بارداری و نیز مراقبت‌های مامایی هنگام زایمان طبیعی می‌توان خطرات را به حداقل رساند.

منابع:

ظهیری، زیبا، اصغرنیا، مریم و عطرکار روشن، زهرا. (۱۳۸۵). بررسی ارتباط سن زن و پیامدهای بارداری، مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، ۱۵(۶) ۷۸-۷۳.

فرهود، داریوش، افروز، غلامعلی و نصرتی، فاطمه. (۱۳۹۱). عوامل مرتبط با تولد نوزاد با نشانگان داون، مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی گرگان، ۱۴(۳)۱۴۴-۱۴۱.

مهرابی، داود و رستمی، حسین. (۱۳۸۳). ارتباط سن مادر با حاملگی و عوارض ناشی از آن، نشریه علوم پزشکی زنجان، ۶-۱.

افروز، غلامعلی.(۱۳۹۴). سایت شخصی دکتر افروز، قابل دسترسی در آدرس: http://drafrooz.com

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *